Raymond Chandler – „Spokojne góry” w: „Morderca w deszczu” 321/2026

  • Autor: Raymond Chandler
  • Tytuł: Morderca w deszczu
  • Wydawnictwo: Wydawnictwo GiG
  • Rok wydania: 1990
  • Nakład: 70000
  • Recenzent: Grzegorz Cielecki

LINK Recenzja Mariusza Młyńskiego

Zlecenie od denata

W opowiadaniu „Spokojne góry” prywatny detektyw noszący tu nazwisko Shaw, choć w zasadzie jest to już w zasadzie gotowy Filip Marlowe, tylko Raymond Chandler jeszcze o tym nie wie, otrzymuje listowne zlecenie na bliżej nieznaną robotę. Sprawa zostaje poparta setką dolarów z góry, więc nie ma co się zastanawiać. Trzeba udać się poza miasto i poznać bliższe szczegóły.

Shaw ma się zgłosić do niejakiego Freda Laceya, problem w tym, że nie można się z nim skomunikować. Rozpytanie żony na okoliczność, nic nie daje. Jedyny trop wiedzie do domu, który Laceyowie niedawno nabyli. I tu następuje odkrycie. Mianowicie trupa mężczyzny w średnim wieku, który okazuje się być… niedawnym chlebodawcą. W zaistniałej sytuacji Shaw w zasadzie powinie był zdać stosowny raport policji, a następnie wrócić w domowe pielesze przytulając stówkę dolarów i zapominając o sprawie. Detektyw chandlerowski nigdy tak jednak nie powstępuje. Nie pozwala mu na to imperatyw moralny, który nadaje kierunek działaniom bohatera. Szybko wychodzi na jaw, że sprawa dotyczy fałszywych pieniędzy, które Lacey zlokalizował w bucie małżonki, a ktoś wymienił niepostrzeżenie banknoty prawdziwe na fałszywe. A że pan Lacey trudnił się zawodowo grą w karty na pieniądze, to jego reputacja mogłaby ucierpieć, gdyby ktoś zarzucił mu obrót fałszywą walutą. Czy za sprawą morderstwa mogła stać małżonka, a obecnie wdowa? Wydaje się, że raczej nie pozostawiałaby trupa w miejscu łatwym do ujawnienia. Z drugiej strony narracja sufluje czytelnikowi coś niecoś o tej kobiecie: „Pani Lacey była blada (…) Dwurzędowy czerwony żakiet z metalowymi guzikami, szare flanelowe spodnie, na na gołych nogach sandały ze świńskiej skóry o grubych drewnianych podeszwach. Do tego naszyjnik z matowych bursztynów, we włosach opaska z materiału w kolorze przydymionego różu. Miała trzydzieści parę lat, za późno, żeby nauczyć się ubierać”. Jak widzimy, Raymond Chandler jawi się tu jako niezrównany stylista obdarzony idealnym poczuciem ironii, która wieńczy niejeden akapit. Zresztą przyznać trzeba, że w opisie damskich strojów jest, i nie tylko w tym, autor jest mistrzem.

W toku śledztwa (wspomnijmy, że detektyw bywa nazywany śledziem oraz łapiduchem) Shaw zostaje narażony na odstrzał, a także wali się go w twarz kantem dłoni. Cóż, taka robota, można rzec. W obronie ma w zasadzie tylko swój styl. Z pewną kobietą rozmowa idzie na ostro: „-Czego chcesz – spytała gardłowym głosem. – Praktycznie wszystkiego – oznajmiłem”. Czyta się tego przedpowieściowego Chandlera znakomicie, a „Spokojne góry” mają dodatkowy walor – akcja rozgrywa się na zadupiu, a rejonie Puma Lake czyli Jeziora Jelonków, jak to u nas tłumaczono. Rejonem zarządza szeryf z Puma Lake – Sid Young oraz jego zastępca Barron. I ten drugi zjednuje sobie moją sympatię, gdyż jest to człowiek wielce zdystansowany do rzeczywistości ciągle twierdząc, że okolica jest spokojna i zwracając uwagę na takie pierdoły, jak pełnia księżyca. I to w czasie, gdy pojawia się drugi trup, dla odmiany zadźgany nożem. Barron w swej swadzie wręcz dworuje sobie z detektywa, sugerując że ten „wywiera zły wpływ na środowisko” do którego przybył. I ma tu paradoksalnie pewną rację, gdyż u Chandlera morderstwa często pozostają w jakieś korelacja z działaniami detektywa. Tak jakby ktoś burzył zastaną strukturę i był katalizatorem nieodwracalnych zdarzeń. To jednak pozory, wszak korelacja nie jest miarą siły związku, jak mnie uczono przed laty na statystyce – okropnym przedmiocie, przez który musiałem przebrnąć jako student psychologii. Otóż z faktu, że następuje wydarzenie A, a potem wydarzenie B, nie musi wynikać, że oba wydarzenia są ze sobą związane. Te morderstwa i tak by zaistniały, nawet gdyby detektyw się nie pojawił, a może nawet byłoby ich więcej. Detektyw jest bowiem tym, kto przywraca porządek światu, sam, niejako za nas babrząc się w brudach. Na tym polega nieprzemijająca siła prozy mistrza czarnego kryminału, jakim był niewątpliwie Raymond Chandler. No, ale może za bardzo wchodzę tu w amatorski egzystencjalizm, zamiast po prostu cieszyć się lekturą tej krótkiej powieści, jak uważał autor, pisząc zwykle po dwa takie dziełka na rok, aż do 1939, kiedy to definitywnie przerzucił się na powieści, zaczynając od „Głębokiego snu”.

Wróćmy zatem do zabawy. Kim jest John L. Lewis, o którym wspomina się aż dwukrotnie, w tym w zdaniu: „Facet o brwiach niczym John L. Lewis”. Zapewne chodzi tu ówczesnego szefa prezesa Związku Górników Amerykańskich”, który faktycznie dysponował krzaczastymi brwiami. I takie drobiazgi lekturowe też cieszą.