- Autor: Kaczorowska Zofia
- Tytuł: Cocktail nad Zalewem
- Wydawnictwo: Czytelnik
- Seria: Seria z jamnikiem
- Rok wydania: 1988
- Nakład: 160320
- Recenzent: Grzegorz Cielecki
LINK Recenzja Macieja Madalińskiego
LINK Recenzja Mariusza Młyńskiego

Pamiętnik prawdę ci powie albo podwarszawski spleen
Dorobek kryminalny Zofii Kaczorowskiej to 11 powieści. Całkiem sporo, a jeżeli dodamy do tego, że niemal wszystkie postały w latach 80., to nawet całkiem sporo. I gdyby PRL się nie skończył lub gdyby zaczęła publikować kryminały wcześniej, mogłaby spokojnie stanąć w pierwszej lidze – obok Kłodzińskiej, Sekuły czy Barbary Gordon, że o panach nie wspomnę. A tak pozostaje mocną pozycja w drugim szeregu. Twórczość tej autorki wyraźnie wyróżnia przechył psychologiczno-obyczajowy, zdecydowanie górujący nad meandrami śledztwa i można wręcz powiedzieć, że Kaczorowska miała własny koncept na odnalezienie się w gatunku powieści milicyjnej. Weźmy choćby taki „Cocktail nad Zalewem” (Zalewem Zegrzyńskim, rzecz jasna – przyp. mój).
Przede wszystkim jest to opowieść o życiu prawniczki Anny Hortnowskiej, jej znajomych, rodzinie, marzeniach, klęskach, zawiedzionych uczuciach, relacjach. Te poznajemy nie tylko z głównej narracji, ale również z pamiętnika bohaterki, do którego dotarł jej pasierb i jednocześnie główny negatywny bohater „Cocktailu nad Zalewem”, Ryszard Rytniak, który przybywa na stałe z zagranicznego pobytu, do ojczyny i chce jedynie wygodnie żyć na cudzy koszt. A zatem zajmuje się głównie wyłudzeniami i szantażami, atakując kogo popadnie. Już akapit, w którym poznajemy tego okropnego jegomościa mówi wszystko. Zacytujmy: „Ryszard Rytniak leżał na tapczanie i przyglądał się z upodobaniem swoim muskularnym, opalonym nogom, a właściwie oblekającym stopy skarpetkom – w ostrych, krzyczących kolorach, nabytych kilka dni temu w komisie za czterysta złotych”. Od razu widać, że Rytniak Ryszard chciałby mieć częściej takie skarpetki i nie tylko je – idźmy dalej: „Od pół godziny czekał na Magdę Grąszycową i był na nią zły. Nie lubił jak dziewuchy się spóźniają”. Nie bez kozery użyto tu liczby mnogiej. Czytelnik musi bowiem pogłębić swoje jak najgorsze zdanie o Ryszardzie Rytniaku. A zatem, kiedy zajmująca dwie trzecie powieści epopeją obyczajowa przechodzi w kryminał i mamy trupa na daczy, to siłą rzeczy wspomniany Rytniak musi jednym z głównych podejrzanych. Podczas tytułowego przyjęcia w gronie znajomych zostaje zamordowana Magdalena Grączycowa, młoda żona profesora Wojciecha Grążyca. Sprawca użył w tym celu ostrego nożna do papieru. Śledztwo prowadzi porucznik Leszek Warowski i jego zwierzchnik kapitan Jerzy Broński, oddelegowani z Biura Kryminalnego Komendy Stołecznej Milicji Obywatelskiej. Najpierw trzeba ustalić czy mordercą jest ktoś z kręgu osób obecnych na cocktailu, co przecież powinno wydatnie uprościć sprawę, czy może też mógł na imprezę przeniknąć ktoś z zewnątrz, dokonać zbrodni, a następnie cichaczem zbiec.
Tyle w głównym nurcie, natomiast nadmieńmy, że w powieści jest kilka wątków pobocznych, czasem ledwie sugerowanych, które nie pozostają bez wpływu na przebieg wydarzeń. Na przykład nagłe pojawienie się pod Nasielskiem domniemanego syna Hortnowskiej, którego spotyka jej przyjaciółka, Teresa Molnicka, którą zresztą poznajemy w pierwszym zdaniu „Cocktailu nad Zalewem”. Z pamiętnika Hortnowskiej zaś dowiadujemy się, że była ona kiedyś zakochana w Grąszycu. Nad całą powieścią natomiast unosi się tęsknota za wielkim światem, co zostaje zderzone z szarzyzną PRLu (willa profesora nad Zalewem i domek Hortnowskiej pod Nasielskiem mają być tu namiastką). Ale przecież ten odległy świat to oszustwo. O wyglądzie Rytniaka: „wąskie biodra, twarz o regularnych rysach, mgiełka w szafirowych oczach a la Richard Burton”. A tymczasem melinował się w substandardowym baraku, w podwarszawskim Piastowie. A zatem marzenia są gdzieś, a rzeczywistość rozpięta między Piastowem, Pruszkowem (tu ma miejsce pewna wokanda sądowa), Zegrzem i Nasielskiem. Tak, Zofia Kaczorowska bardzo umiejętnie operuje tu groteską. Oczywiście „Cocktail” to nie tylko powieść podwarszawska, ale również jak najbardziej warszawska, choć tło jest bardziej oględne, niż w typowym „milicyjniaku”. Jedna z bohaterek wysiada z taksówki u zbiegu Myśliwieckiej i Szwoleżerów, a mieszka na Poznańskiej, natomiast utarg z pewnego szantażu ma zostać złożony w koszu na śmieci na skrzyżowaniu Świętokrzyskiej i Marchlewskiego (obecnie jest to Rondo ONZ, a ulica Marchlewskiego to obecnie Aleja Jana Pawła II – „Cocktail nad Zalewem” ukazał się w roku 1988, a zmiana nazwy nastąpiła w 1990; zaznaczmy jednocześnie że sam druk książki trwał ponad dwa lata).
Jest w tej powieści jakaś delikatna tęsknota za międzywojniem, co zapewne odnosi się do lat młodości autorki, urodzonej w roku 1925. A zatem w chwili wybuchu II Wojny Światowej Zofia Kaczorowska miała 14 lat. Zmarła zaś w roku 1995. Ostatnią książkę wydała w roku 1990, więc już po zmianie ustroju. Co ciekawe, kilka książek opublikowała w serii ze Smokiem, Wydawnictwa Prawniczego i można odnieść wrażenie, że seria dla powstała właśnie na potrzeby dzieł tej autorki. „Cocktail nad Zalewem”, to zaś oczywiście późny Jamnik z charakterystyczną okładką Zbigniewa Czarneckiego, który lubował się w twarzach denatek i denatów w zbliżeniu. Czyta się przyjemnie, trochę to wspomniana groteska, trochę powieść milicyjna, trochę obyczajowa, a trochę nawet pensjonarska. A zatem gatunkowy eklektyzm. Polecam do pociągu, na przykład na linii Warszawa-Łódź i z powrotem.
