Berezowski Maksymilian – Śmierć senatora 325/2026

  • Autor: Berezowski Maksymilian
  • Tytuł: Śmierć senatora
  • Wydawnictwo: Czytelnik
  • Rok wydania: 1970
  • Nakład: 40290
  • Recenzent: Robert Żebrowski

I have a dream, czyli nasz korespondent z Waszyngtonu donosi

Maksymilian Berezowski (1923-2001) był publicystą, felietonistą i korespondentem „Trybuny Ludu”, miał też akredytację korespondenta przy waszyngtońskim Białym Domu. Umieszczony został na tzw. „liście Kisiela” autorstwa Stefana Kisielewskiego, opublikowanej w dniu 2 grudnia 1984 roku na łamach „Tygodnika Powszechnego” w ramach cyklu „Widziane inaczej” pod tytułem „Moje typy” zawierającej – bez jakiegokolwiek komentarza – nazwiska 40 polskich dziennikarzy służących radzieckiej racji stanu. Znalazł się tam w towarzystwie takich osób jak: Zygmunt Broniarek, Marian Podkowiński, Karol Szyndzielorz, Jerzy Tepli, Jerzy Urban, Ryszard Wojna oraz Zbigniew Safjan (nie tylko z tego powodu książki tego autora omijam z daleka).

Recenzowana pozycja (okładka z lewej) zawiera trzy reportaże dotyczące: zamachu na Roberta Kennedy’ego, zabójstwa Martina L. Kinga oraz tzw. incydentu w Zatoce Tonkińskiej. Liczy ona 220 stron, a jej cena okładkowa to 15 zł.

„Strzały w Los Angeles” (artykuł Berezowskiego na ten temat ukazał się w roku 1969 na łamach „Przekroju” – zdjęcie z prawej). 42-letni Robert Francis Kennedy, senator Partii Demokratycznej z Nowego Jorku, został trafiony trzema kulami w kuchennym korytarzu hotelu „Ambassador” w Los Angeles, w nocy z 4 na 5 czerwca 1968 roku, o godz. 0.20, po tym jak odniósł decydujące zwycięstwo w kalifornijskich prawyborach (było to dwa miesiące po zabójstwie Kinga). Zdarzyło się to wtedy, gdy opuścił on Salę Ambasadorską po spotkaniu z wyborcami i oddzielony przez tłum od jego prywatnego detektywa – Billa Barry’ego szedł korytarzem kuchennym. Lufa rewolweru, z którego strzelał zamachowiec (ośmiostrzałowiec kal. 0.22), znalazła się kilka cali od niego. Jedna kula trafiła senatora za prawym uchem i ugrzęzła w mózgu, druga uderzyła w ramię, a trzecia przebiła szyję. Poza nim ranionych zostało pięć osób. Zamachowca obezwładniono, a Kennedy’ego przewieziono najpierw do Szpitala Centralnego, a następnie do Szpitala Dobrego Samarytanina, gdzie 6 czerwca, o godz. 1.44 senator zmarł. Zanim to nastąpiło, już o 7-ej rano 5 czerwca, zabójca stanął przed sędzią w Los Angeles oskarżony o sześciokrotne usiłowanie zabójstwa. Był nim 24-letni Sirhan Bishora Sirhan, emigrant z Jordanii zamieszkały w Pasadenie. Uważał się za Araba, a Kennedy’ego nie tolerował za to, że był proizraelski. Został umieszczony – jako więzień nr 718486 – w miejscowym więzieniu, w celi bez okien, na XIII piętrze, pod strażą sześciu policjantów. Momentalnie pojawiły się w tej sprawie intrygujące wątki i sprzeczne informacje, m.in. taka, że przed zamachem sprawca widziany był w towarzystwie ciemnowłosej dziewczyny w białej sukience w ciemne grochy oraz jakiegoś mężczyzny. Pierwsza rozprawa odbyła się 7 stycznia 1969 roku. FBI i Policja stwierdziły, że nie Sirhan nie miał żadnych powiązań o charakterze spiskowym. Wyjaśnienia oskarżonego przypominały majaczenie. W kwietniu 1969 roku został uznany winnym i skazany na karę śmierci za morderstwo z premedytacją. Kim był sprawca? Komu na rękę była śmierć senatora? Po co obrońcy przed rozprawą poddawali oskarżonego hipnozie przy użyciu narkotyków? Co ciekawe, policja na miejscu zdarzenia zabezpieczyła 10 kul: 2 z ciała senatora, 5 z ciał innych osób, 2 z drzwi i 1 z futryny, a przecież użyty do zamachu rewolwer był tylko ośmiostrzałowy !!! Okazało się, że ojciec Sirhana był agentem wywiadu brytyjskiego, a on sam był powiązany z wywiadem amerykańskim !!! W rozdziale tym autor poruszył kilka innych wątków: przebieg kariery senatora, przebieg wyborów prezydenckich, kwestia posiadania broni w USA, zabójstwa amerykańskich prezydentów (i nie tylko) oraz stan psychiczny Ameryki po zamachu.

„Rewolucja bez apostoła”. Martin Luther King urodził się w roku 1929, a zginął w roku 1968, w wieku 39 lat. Był pastorem kościoła baptystów w Montgomery, doktorem teologii, bojownikiem o równość rasową i laureatem pokojowej Nagrody Nobla z roku 1964. Przewodził protestom przeciwko segregacji rasowej, które miały miejsce w roku 1963 w Birmingham w Alabamie. Z tego powodu pod hotel, w którym się zatrzymał i pod dom jego brata podłożono bomby. Tego samego roku ze stopni Mauzoleum Lincolna w Waszyngtonie wygłosił swoje najsłynniejsze przemówienie: „Śni mi się (…) że czworo moich małych dzieci będzie pewnego dnia żyło w kraju, który nie osądzi ich wedle koloru skóry, ale według wartości ich charakteru …” Jego dom nieraz usiłowano wysadzić w powietrze. Bito go, kopano, opluwano, grożono. On zaś konsekwentnie wzywał Murzynów do odłożenia noży i broni palnej, i maszerowania w pokoju. 4 kwietnia 1968 roku, kiedy przebywał w Memphis, wyszedł na balkon pokoju w hotelu „Lorraine”. Rozmawiał stamtąd ze stojącymi pod hotelem przyjaciółmi. W pewnym momencie padł strzał. Kula ugodziła pastora w szyję. Po przewiezieniu go do szpitala stwierdzono zgon. Wiadomość o zabójstwie była przyczyną rozruchów w Memphis i Waszyngtonie, a potem w całym kraju. Śledztwo wykazało, że strzał padł z hoteliku naprzeciwko, gdzie wynajmował pokój niejaki John Willard. Po zdarzeniu odjechał on stamtąd „Mustangiem”. Broń jakiej użył to karabin Remington Gamemaster kal. 30-06. Willarda zidentyfikowano jako Jamesa Earla Raya, 40-letniego zbiega z więzienia stanowego w Jefferson City, odsiadującego dwudziestoletni wyrok za napad rabunkowy z bronią w ręku. Skąd miał on kilkanaście tysięcy dolarów, które wydał w ciągu siedmiu miesięcy? Z jakiego powodu porzucił karabin w innym mieście pod sklepem, a nie zostawił go w hoteliku? Dlaczego tak ostentacyjnie nabył ten karabin? Jak to możliwe, że tak doświadczony przestępca zostawił po sobie liczne odciski palców? Ray umknął ścigającym go funkcjonariuszom, a 6 maja, przez biuro podróży, pod fałszywym nazwiskiem Ranon George Sneyd, przybył do Londynu. Tam też, 8 czerwca, na lotnisku Heathrow został zatrzymany. Posiadał przy sobie kolejny fałszywy paszport oraz pistolet Liberty Chief z pięcioma nabojami. Wszystkie trzy fałszywe tożsamości, którymi się posłużył dotyczyły mężczyzn z jednej dzielnicy w Toronto, fizycznie podobnych do niego. Kto mu pomagał: CIA, Ku-Klux-Klan, amerykańscy faszyści, a może komuniści? 19 lipca 1968 roku, w wyniku ekstradycji, wrócił do USA. 10 marca 1969 roku w Memphis rozpoczął się jego proces. Był to proces stanowy, gdyż zabójstwo nie było przestępstwem federalnym, lecz właśnie stanowym. Prokurator stwierdził, że oskarżony działał sam i nie było żadnego spisku. Ray przyznał się do winy zaledwie w kilku słowach. Oświadczył, że nie akceptuje wersji pana prokuratora, ministra sprawiedliwości oraz dyrektora FBI, którym był wówczas Egdar Hoover, że spisku nie było. Został skazany na 99 lat więzienia i osadzony w więzieniu w Nashville. Czy Ray był zabójcą, czy tylko osobą podstawioną? Skąd się wzięły niedopałki w „Mustangu”, którym uciekł, skoro był on osobą niepalącą? Kto był właścicielem ubrania znalezionego w samochodzie, które na Raya było za małe? Kto w Alabamie odebrał dla niego podrobiony dokument, gdy on w tym czasie przebywał w Kalifornii?

„Incydent w Zatoce Tonkińskiej”. Dotyczy starcia w dniu 2 sierpnia 1964, w zatoce Morza Południowochińskiego, pomiędzy północnowietnamskimi kutrami torpedowymi i amerykańskim niszczycielem „Maddox”, który naruszył wody terytorialne Demokratycznej Republiki Wietnamu. „Maddox” [DD-731] był okrętem szpiegowskim, biorącym wcześniej udział w wojnie koreańskiej. Zdarzenia w Zatoce Tonkińskiej dały USA pretekst do znacznie większego zaangażowania militarnego w wojnie wietnamskiej.

Dużym plusem książki jest styl, w jakim została napisana, świadczący o dużych umiejętnościach, reporterskim doświadczeniu i lekkości pióra jej autora.