- Autor: Raymond Chandler
- Tytuł: Świadek oskarżenia
- Wydawnictwo: Wydawnictwo Fundacja PMP
- Rok wydania: 2007
- Recenzent: Grzegorz Cielecki

Kilku ludzi do odstrzału
„Świadek oskarżenia” to wprawdzie wczesne (1934) opowiadanie Raymonda Chandlera, ale już w pełni ukazuje jego niepowtarzalny styl oraz sposób budowania fabuły, pozornie przyczynowo skutkowej (wiele dzieje się bowiem w sferze przypuszczeń), ale pełnej dramaturgicznych zawijasów, ostrych zwrotów akcji i nagłych wydarzeń wdzierających się w spokojne opisy.
Mamy zatem skłonnego do ryzyka detektywa, który poszczególne czynności śledcze oddziela jednym głębszym, nie ugina łba przed ciosem, a jak oprzytomnieje to rusza dalej do roboty, nie narzekając za bardzo na swój los. A częściej niż spluwy używa ciętego języka, który nie dość, że wynosi go nieco ponad opisywany świat, to jeszcze daje szansę na odrobinę dystansu i umożliwia przetrwanie w świecie gangsterów, cynicznych polityków i wielolicowych kobiet, które pod intrygującą urodą ukrywają zgoła nieprzewidywalne zamiary.
Oto główny bohater jest zarazem tytułowym świadkiem oskarżenia, co ma doprowadzić do do procesu niejakiego Tinneta, który z kolei kropnął niejakiego Shannona. Domyślamy się, że taka postawa musi powodować jakieś konsekwencje. Tym bardziej, że tle sprawy pojawia się bezwzględny gangster mocno osadzony w świecie lokalnej polityki, Frank Dorr, który trzęsie okolicą i jest gościem wielce wpływowym, który wszędzie ma poupychane swoje popychla. Z kolei w ramach bieżącej roboty zgłasza się do detektywa znajomek Lou Harger, z kobietą – panną Glenn i prosi o asekurację na wieczór w pewnej szulerni, gdzie ma się odbyć ustawiona gra w ruletkę zwieńczona poborem grubszej klasy. Detektyw nie bardzo chce się w to mieszać, ale zgadza się obserwować grę z oddali. Kwota 22 tys. dolców, zgodnie z planem, zostaje wygrana i szef kasyna – Canales, wypłaca kumplowi detektywa z rudej Glenn, po czym oboje uchodzą w siną dal, a detektyw dostaje nagle w po głowie i traci przytomność. Gdyby powraca świadomość udaje się do biura i tam zaraz pojawia się Glenn z informacją, że ktoś odstrzelił Hargera i warto by zająć się leżącym na dywanie ciałem. Zarobiona na ruletce kasa dziwnym trafem ocalała i Glenn chce się nią podzielić z detektywem, w zamian za pomoc i opiekę. Detektyw zanim dojdzie do wniosku, co winien uczynić, zostaje nagle porwany przez dwóch zbirów i doprowadzony przez oblicze Dorra. A Dorr, to jak wspomnieliśmy lokalny Pan Bóg. Jego dewiza brzmi: „Zna mnie pan. Jestem bezwzględny i osiągam to, o co mi chodzi. Teraz już nie chodzi mi o tak wiele, ale jeśli czegoś chcę, to naprawdę mi na tym zależy. I nie jestem zbyt wybredny co do metod, za pomocą których to osiągam”.
Przytaczam tu tylko niezbędna część wydarzeń wypełniających „Świadka oskarżenia” niczym tłum tramwaj linii 33 w godzinach szczytu. Akcja bowiem leci na złamanie karku i co kilka stron słychać strzały – na wprost i zza węgła. Jest coraz bardziej krwawo.
Każdy tu prowadzi własną grę i każdy chce być rozgrywającym, a nie rozgrywanym. Detektyw zaś, niczym kulka do gry w ruletkę jest co chwila puszczany w ruch i musi się sprawnie orientować w sytuacji, by dostrzec faktyczne motywacje ludzi i powiązania. To niezbędne by przeżyć choćby do wieczora, a w efekcie zarobić garść dolarów potrzebnych do skromnej egzystencji.
W „Świadku oskarżenia” poznajemy także Berniego Ohlsa, gościa robiącego w strukturach policji, który będzie się przewijał przez wiele tekstów Chandlera.
Opowiadanie „Świadek oskarżenia”, choć Raymond Chandler wolał określenie krótka powieść, zostało u nas wydane kilka razy w zbiorach, ale mamy także elitarną edycję samodzielną, dwujęzyczną. Tłumacz Michał Ronikier umieścił tu ujmującą przedmowę, w której zwrócił uwagę na fakt, że twórczość mistrza czarnego kryminału wyróżnia przede wszystkim język, dzięki któremu popularność autora nie słabnie mimo upływu lat.A język to także styl, naszpikowany u tego autora ironią, dystansem, paradoksem. Umiejętne połączenie subtelności z brutalnością bardzo pasuje do dzisiejszej rzeczywistości. Nic dziwnego, że także u nas dzieła Raymonda Chandlera są wciąż wznawiane, a niektóre jego powieści doczekały się nawet i trzech tłumaczeń. Język bowiem zmienia się dość szybko i należy dopasowywać go do bliskich dzisiejszemu czytelnikowi czasów. Jest zatem znakomita okazja, żeby różne tłumaczenia porównywać, przepłukując w przerwach gardło. Z utęsknieniem zatem czekam na nowe tłumaczenia także opowiadań.
