Liskowacki Ryszard – Związek Sprawiedliwych 326/2026

  • Autor: Liskowacki Ryszard
  • Tytuł: Związek Sprawiedliwych
  • Wydawnictwo: Wydawnictwo Poznańskie
  • Cykl: Związek Sprawiedliwych (tom 1)
  • Rok wydania: 1976 (wyd. IV – II łączne)
  • Nakład: 30290
  • Recenzent: Robert Żebrowski

LINK Recenzja Waldemara Szatanka

Szkolni ormowcy, prokuratorzy i sędziowie, czyli Sprawiedliwi na start!

Ryszard Liskowacki (1932-2006) – urodzony w Warszawie, w czasie Powstania łącznik Szarych Szeregów – najbardziej znany jest z cyklu opowiadań :”Historia dłuższa niż wojna”. Drugim znanym jego cyklem, a są jeszcze dwa inne, jest trylogia „Związek Sprawiedliwych”. Składają się na niego powieści wydane w Wydawnictwie Lubelskim: „Związek Sprawiedliwych” (1962, 1969), „Przygody Ośmiu Sprawiedliwych” (1965, 1969) i „Wódz Sprawiedliwych” (1966, 1970). W roku 1971 i 1976 Wydawnictwo Poznańskie wydało łącznie cały cykl – ja dysponuję wydaniem ostatnim (okładka z prawej). Recenzowana powieść liczy 130 stron, a całość 485. Cena okładkowa to 55 zł.

Akcja toczy się w Krasnymstawie w roku 1945, a zaczyna 8 maja, czyli w dniu zakończenia wojny (autor mieszkał w tym mieście w latach: 1945-1954).

14-letni Adam Gajewski, którego matka umarła w czasie Powstania Warszawskiego, a ojciec został wywieziony przez Niemców w roku 1943 do obozu, przyjechał z Warszawy do Krasnegostawu, by zamieszkać tam u swojej ciotki i wujka. W szkole znalazł się w klasie VIIa. Tam zakolegował się z klasową ofermą – Kaziem Wróblem, prześladowanym przez kolegów z klasy. Dnia 28 września 1945 roku we dwóch założyli Związek Sprawiedliwych. Wg statutu jego członkowie mieli zawsze występować w obronie słabszych, czuwać, by nigdy dwóch nie atakowało jednego, pilnować, by przezwanie kogoś było publicznie odwołane, dbać, by złodziej został publicznie napiętnowany oraz odmawiać pomocy skarżypytom. Powielony statut po kryjomu wyłożyli na ławkach ich klasy, choć i tak uczniowie domyślili się, kto za tym stoi. Wkrótce pojawili się pierwsi „klienci” ZS: Zenek Kowalczyk ps. Kaczor, który publicznie podarł statut, a ponadto wyśmiewał się z Kazia, Bogdan Śledź zwany Zabijaką, który pobił Felka Małysza oraz Jurek Kisiel ps. Piegowaty, który zagroził, że członkom Związku naleje atramentu za kołnierz. W wyniku zdecydowanych działań związkowców Kaczor i Piegowaty sami poprosili, by … przyjąć ich do ZS. Niedługo potem było ich już sześciu, a finalnie ośmiu. Na swoją siedzibę wybrali płat lądu otoczony wodą, na który można było się przedostać wąskim przesmykiem. Ich decyzja nie spodobała się Frankowi ps. Chudzielec i jego kumplom, którzy tę „wysepkę” uważali za swoją własność. Doszło między obu grupami do otwartego konfliktu.

Tymczasem ktoś okradł na rynku sklep z materiałami. Dochodzenie w tej sprawie prowadziła miejscowa Komenda Powiatowa MO. Przypadkowo Kazio podsłuchał rozmowę trzech mężczyzn, którzy planowali wywózkę do niejakiego Górki do Lublina partii materiałów – 96 metrów wełny i 20 jedwabiu, a resztę mieli zostawić sobie. Chłopak domyślił się, że to oni obrobili sklep i przekazał tę informację pozostałym Sprawiedliwym. Wspólnie postanowili, że sami złapią złodziei. Problem w tym, że widział ich jedynie Kazio, a był w stanie rozpoznać tylko jednego z nich, i to nie na sto procent.

Tropienie złodziei, utarczki z bandą Franka, problemy szkolne i domowe, chuligańskie wybryki jednego ze Sprawiedliwych i pijaństwo innego z nich – trochę się w tej książce działo. W sumie dość sympatyczna powieść, tym bardziej ciekawa, że akcja toczy się zaraz po wojnie, a jej fabuła wiąże się z życiorysem autora.