Korczakowska Jadwiga – Mały 344/2026

  • Autor: Korczakowska Jadwiga
  • Tytuł: Mały
  • Wydawnictwo: Wydawnictwo Harcerskie
  • Seria: Ważne Sprawy Dziewcząt i Chłopców
  • Rok wydania: 1968
  • Nakład: 30251
  • Recenzent: Robert Żebrowski

Mały, ale zuch!

To chyba już ostatnia duża, bo licząca ponad 100 pozycji, w tym kilka antologii, peerelowska seria, w której występują opowiadania kryminalne, a którą rozpracowuję. „Ważne Sprawy Dziewcząt i Chłopców” wydawało – od roku 1966 – Wydawnictwo Harcerskie, (od roku 1970 Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”), które w roku 1976 wcielone zostało do Młodzieżowej Agencji Wydawniczej, a która kontynuowała tę serię do roku 1989. Kierowana była do młodego odbiorcy, maksymalnie chyba 15-letniego.

Poruszała wszystkie ważne tematy związane z dorastaniem: problemy domowe (w tym m.in. rozbite małżeństwa, niezrozumienie ze strony rodziców, ucieczki), szkolne (m.in. problemy z nauką i nauczycielami, brak akceptacji przez klasę, przestępczość i demoralizacja) oraz podwórkowe (m.in. harcerstwo, grupy nieformalne, pierwsza miłość, samotność, wykluczenia). Ogólnie ujmując były to książki obyczajowo-psychologiczne, dodajmy dość pożyteczne dla młodych czytelników, ale w niektórych występowały też wątki kryminalne i milicja. Dla serii tej tworzyli czołowi wówczas polscy pisarze dziecięcy i młodzieżowi m.in. Janusz Domagalik, Zbigniew Pawłowski, Ewa Nowacka, Krystyna Boglar, Krystyna Siesicka, Wanda Żółkiewska, Aleksander Minkowski, Edmund Niziurski („Ta zdradziecka Julita Wynos”), Klementyna Sołonowicz-Olbrychska, Jerzy Szczygieł, Mieczysław Siemieński, Lech Borski, Ewa Ostrowska.

W recenzjach pozycji z tej serii, będę koncentrował się głównie na wątkach kryminalnych, bo szkoda czasu na pisanie o tych wszystkich zawartych w nich problemach, konfliktach i rozterkach. Część z tych książek znajdzie się w aneksie do nowego klubowego katalogu kryminałów, ale tylko te, w których jest prywatne lub państwowe dochodzenie/czynności (szkoła, MO, WOP).

„Mały” liczy 41 stron, a cena okładkowa to 4 zł. Jego autorka, Jadwiga Korczakowska (1906-1994) najbardziej jest mi znana z „Bułeczki”.

Do Żabia nad Rucianką, w czasie wakacji [lata 60.], przybył hufiec harcerski, który miał pomagać przy budowie szkoły, w ramach takich haseł: „Akcja społeczna. Dobrowolna współpraca. Ochotnicze oddziały. Młodzież pomaga przy rozbudowie miasteczek i osiedli. Aktyw młodzieżowy w akcji. Służba dla socjalizmu”. Zastępowym był Rysiek Piwnicki, a podlegali mu: Bocian, Burak, Kluska, Totek, Rolmops, Wierszyk i Zapałka. Ich pracą bardzo interesował się miejscowy andrus, mały Jagiełło. Rozmowy harcerzy z nim były tego typu: „- Może poczęstować cię dropsem? – Dziękuję, nie palę.” To właśnie on doniósł im o tym, że trzech chuliganów: jeden z poprawczaka i dwóch, którzy właśnie wyszli z „kozy” ze złośliwości planują szkodzić budowie.

Niedługo potem, rankiem, znaleziono małego nieprzytomnego i sinego leżącego na ziemi obok zwalonej jednej ze ścian rusztowania na budowie. Chłopak trafił do szpitala. Okazało się, że słupy tej części rusztowania były podpiłowane, a ponadto ktoś do pojemnika z wapnem wrzucił gruz. Po kilku dniach milicja przesłuchała Jagiełłę i na tej podstawie zidentyfikowała złoczyńców. Mały opowiedział Ryśkowi jak wyglądało zdarzenie …

Bardzo sympatyczne opowiadanie.

PRL-ogizmy: kiosku „Ruchu”, radio „Koliber” (produkowane od roku 1961), tygodnik „Stolica”, pepegi (obuwie płócienne na gumowej podeszwie tzw. tenisówki lub trampki, nazwa od skrótu PePeGe – Polski Przemysł Gumowy).